Unun Patlay?c? Özelli?i « Yiyecek ve ?çecekler
Tarihte kayda geçen ilk un patlamas? 1785 y?l?nda ?talya'da Turiri'de bir ekmek f?r?n?nda, bir lamban?n un tozunu tutu?turmas? sonucu oldu. Ölüme ve fazla zarara yol açmayan bu patlamadan sonra konu unutuldu gitti.
Modern günlerimizin ba?lang?c?nda, insanl?k tarihinin ana g?das? ekme?imizin en önemli girdisi olan unun çok ciddi bir ?ekilde yanarak patlayabilece?ini kime söyleseniz herhalde ?aka kabul eder gülerdi. 1981'de ABD'de büyük bir hububat silosu infilak edip, 9 ki?i ölüp, 30 ki?i de yaralan?nca gülmeler durdu. 1988'de hububat bulunan yerlere belirli bir emniyet standard? getiren kurallar?n uygulanmas?na ba?lan?lmas?na ra?men 90'l? y?llarda sadece ABD'de undan kaynaklanan ortalama y?lda 13 patlama oldu.
Peki nas?l oluyor da un bu kadar tehlikeli bir ?ekilde patlayabiliyor? Sebebi basit. Çünkü o bir karbonhidrat. Havada toz olarak as?l? duran karbonhidrat?n miktar?, bir metreküpte 50 gram? a??nca herhangi bir ?ekilde tutu?turuldu?unda patlar. Un tozlar? o kadar küçüktür ki, an?nda yanar ve bu yang?n di?erlerine zincirleme yay?l?r. Bu da toz bulutunda, ortama da ba?l? olarak, patlay?c? bir güç olu?turur. Benzer durum ?eker, puding ve hatta çok ince testere tala?lar?nda bile olu?abilir.
Bir yang?n?n ç?kmas? için üç ?eyin bir arada olmas? gerekir. Hava (içindeki oksijen), yan?c? madde (burada un oluyor) ve tutu?turucu. Silolarda insanlar?n çal??t?klar? yerlerde tutu?mak için gereken metreküpte en az 50 gram un tozu miktar?na pek ula??lamaz. Tabii burada unutulmamas? gereken patlamaya sebep verenin yan?c? maddenin havada as?l? duran toz miktar? oldu?udur, yoksa yere serilen unda böyle bir tehlike yoktur.
Silolarda tutu?maya sebep olan ?eyler, bilinçsizce yap?lan bir kaynak, bir kesme i?lemi, sigara, asansörler ve konveyörlerin mekanizmalar?ndan ç?kan k?v?lc?mlar olabilir. ?üphesiz ortam?n da çok önemi vard?r. Patlaman?n yaratt??? büyük bas?nç bo?alacak yer bulamazsa binay? bile y?kabilir. Aç?k havada ise patlama olmaz ama yine de tehlikeli bir alevlenme olur.
Han?mlar, endi?elenmeyin, kurabiye veya börek yapmak için ald???n?z bir kilo undan 50 gram? havaya uçmaz. Bu olay için tonlarca un gerekir. Hamur yo?urmak için balkona ç?kman?za hiç gerek yok!